Jak długo nosić pończochy uciskowe po operacji żylaków?

Zignorowanie zaleceń dotyczących ucisku stopniowanego po usunięciu naczyń krwionośnych często prowadzi do bolesnych obrzęków i nawrotów choroby. Czas noszenia pończoch uciskowych po operacji żylaków zależy bezpośrednio od wybranej metody leczenia oraz indywidualnych uwarunkowań pacjenta.

Jak długo nosić pończochy po operacji żylaków?

Kompresjoterapia po zabiegu to podstawa udanej rekonwalescencji. Całkowity czas noszenia pończoch uciskowych zależy od wybranej metody leczenia, rozległości zabiegu i indywidualnej sytuacji pacjenta. Głównym zadaniem odzieży kompresyjnej jest mechaniczne wspomaganie krążenia żylnego: odpowiedni ucisk zmniejsza obrzęk i ogranicza ryzyko powikłań zakrzepowych. Choć dokładne ramy czasowe zawsze ustala lekarz prowadzący, w medycynie przyjęto pewne standardowe okresy stosowania kompresji, uzależnione od techniki operacyjnej.

Ile dni po operacji żylaków stosować kompresję?

Czas terapii uciskiem różni się w zależności od inwazyjności zabiegu. Poniżej przedstawiono ogólne wytyczne dla najpopularniejszych metod leczenia flebologicznego.

• Klasyczna operacja żylaków wymaga najdłuższego okresu noszenia pończoch. Po operacji metodą tradycyjną stosuje się je zazwyczaj przez 6–8 tygodni.
• Laserowe leczenie żylaków (EVLT) wiążą się z mniejszą ingerencją w tkanki i szybszą rekonwalescencją. Pacjenci noszą wyrób medyczny najczęściej przez 2–4 tygodnie.
• Skleroterapia żylaków to procedura małoinwazyjna, po której pończochy zakłada się zwykle na 1–2 tygodnie. Przy bardziej rozległych zmianach naczyniowych specjalista może ten czas wydłużyć.

Faza całodobowa po zabiegu a noszenie pończoch w nocy

Zaraz po wyjściu z kliniki obowiązują bardziej rygorystyczne zasady niż w późniejszych etapach gojenia. Faza całodobowa obejmuje zazwyczaj pierwsze 1–2 dni po zabiegu, kiedy opatrunek kompresyjny lub pończocha muszą pozostawać na nodze bez przerwy. Oznacza to konieczność noszenia ucisku również w nocy, co chroni przed nagłym poszerzeniem się żył i powstawaniem krwiaków. Po upływie tego początkowego okresu pacjent przechodzi na tryb dzienny. Pończochę zakłada się wtedy wcześnie rano, jeszcze przed wstaniem z łóżka, a zdejmuje tuż przed snem.

Ostateczny czas noszenia odzieży uciskowej weryfikuje flebolog lub chirurg naczyniowy podczas wizyt kontrolnych. Osoby otyłe, prowadzące siedzący tryb życia lub mające w wywiadzie wcześniejsze problemy naczyniowe mogą wymagać wielomiesięcznego stosowania kompresjoterapii.

Jak działają pończochy uciskowe?

Wyroby kompresyjne to odzież medyczna, która mechanicznie wspiera pracę układu naczyniowego. Ich skuteczność opiera się na ucisku stopniowanym: największy nacisk wywierany jest w okolicy kostki, skąd stopniowo maleje w kierunku łydki i uda. Taka konstrukcja przeciwdziała grawitacji, ułatwiając transport odtlenionej krwi z kończyn dolnych do serca.

Fizjologiczny mechanizm ucisku stopniowanego

Zasada działania polega na fizycznym zmniejszaniu światła naczyń krwionośnych. Zewnętrzna siła dociska ściany żył do siebie, co pozwala na uszczelnienie i prawidłowe zamykanie zastawek żylnych. Krew przestaje się cofać, a cały obieg przyspiesza. W układzie żylnym nóg jest to kluczowy czynnik zapobiegający zaleganiu płynów. Szybsza cyrkulacja eliminuje rozciąganie się osłabionych ścian żylnych, dając im czas na regenerację po zabiegu.

Wpływ kompresjoterapii na proces gojenia

Właściwe napięcie dzianiny chroni operowane struktury i przekłada się na konkretne korzyści medyczne.

• Ochrona przed powikłaniami zakrzepowo-zatorowymi polega na wymuszeniu szybszego przepływu krwi. Zwiększona dynamika krążenia eliminuje zastoje, w których mogłyby tworzyć się skrzepliny.
• Redukcja obrzęków limfatycznych i żylnych następuje przez wypychanie nadmiaru płynów z przestrzeni międzytkankowych z powrotem do krwiobiegu, co wyraźnie zmniejsza pooperacyjną opuchliznę nóg.
• Minimalizacja dolegliwości bólowych wynika z mechanicznej stabilizacji operowanych naczyń i otaczających je mięśni. Pacjent odczuwa mniejszy dyskomfort podczas codziennego poruszania się.

Prawidłowa regulacja cyrkulacji sprawia, że chory szybciej odzyskuje naturalną mobilność, a tkanki wewnętrzne mają warunki do pełnego wygojenia.

Jaką klasę ucisku wybrać po zabiegu?

Decyzja o doborze stopnia kompresji zawsze powinna opierać się na zaleceniach lekarza prowadzącego. Bezpośrednio po operacji usunięcia żylaków specjaliści najczęściej sięgają po wyroby w drugiej klasie ucisku, generujące nacisk rzędu 23–32 mmhg. Z reguły chirurdzy polecają pełne pończochy, bo obejmują całą długość operowanej kończyny, w przeciwieństwie do krótszych podkolanówek.

Medyczna odzież kompresyjna dzieli się na kilka kategorii zależnych od siły nacisku wyrażanej w milimetrach słupa rtęci. Wybór konkretnego wariantu dyktuje kondycja układu naczyniowego pacjenta.

• Odzież profilaktyczna (13–17 mmhg) przydaje się osobom z niewielkimi problemami żylakowymi oraz pacjentom po lekkich zabiegach. Delikatnie poprawia krążenie i zapobiega drobnym obrzękom u osób z małym ryzykiem zakrzepicy.
• I klasa ucisku (18–21 mmhg) stanowi wsparcie dla osób z pojedynczymi pajączkami i bez silnej opuchlizny. Lekarze często zalecają przejście na ten stopień w późniejszym etapie rekonwalescencji, gdy noga częściowo wygoi się po głównej operacji.
• II klasa ucisku (23–32 mmhg) to podstawowy standard stosowany bezpośrednio po operacjach chirurgicznych oraz po skleroterapii. Silny ucisk skutecznie odprowadza krew u pacjentów z dużymi obrzękami i odgrywa kluczową rolę przez pierwsze 2–4 tygodnie leczenia.
• III klasa ucisku (34–46 mmhg) przeznaczona jest wyłącznie do użytku po wyraźnym wskazaniu lekarskim. Stosuje się ją w najcięższych przypadkach niewydolności żylnej, aby uniknąć groźnych powikłań pooperacyjnych.

Samodzielne modyfikowanie parametrów ucisku często zaburza proces leczenia. Po kilku tygodniach od zabiegu lekarz ponownie oceni stan tkanek i zdecyduje, czy można zmniejszyć siłę kompresji.

Jak dobrać rozmiar pończoch uciskowych?

Skuteczność kompresjoterapii zależy od dopasowania materiału do anatomii pacjenta. Pończochy działają na zasadzie ucisku stopniowanego, gdzie największy nacisk występuje w okolicy kostki i maleje ku górze. Żeby ten mechanizm prawidłowo wspierał odpływ żylny i chłonny z operowanej kończyny, wymiary odzieży muszą precyzyjnie odpowiadać obwodom nogi. Nie należy kierować się rozmiarem buta, wzrostem ani masą ciała.

Kiedy i jak prawidłowo mierzyć nogę?

Pora dnia ma tu kluczowe znaczenie. Pomiary wykonuje się wcześnie rano, bezpośrednio po przebudzeniu lub po dłuższym odpoczynku w pozycji leżącej, zanim na kończynie pojawi się fizjologiczny obrzęk. Miarę zazwyczaj pobiera wykwalifikowana pielęgniarka lub lekarz, co gwarantuje zgodność z wytycznymi terapeutycznymi. Specjalista ocenia trzy punkty, porównując uzyskane wartości z tabelami producenta:

• Obwód kostki w najwęższym miejscu stanowi główny punkt odniesienia i określa strefę maksymalnego ucisku niezbędnego do wypychania krwi ku górze.
• Obwód łydki w najszerszym punkcie zapewnia stabilne przyleganie materiału i eliminuje ryzyko bolesnego uciskania tkanek pod kolanem.
• Obwód uda mierzony tuż pod pachwiną pozwala bezpiecznie ustabilizować pończochę samonośną, która po zabiegach usuwania żylaków obejmuje całą długość leczonego naczynia.

Dobór materiału i bezpieczeństwo użytkowania

Kolejnym etapem jest wybór odpowiedniego wykończenia. Pacjenci mają do dyspozycji przewiewne warianty z otwartymi lub zamkniętymi palcami, a także wersje dedykowane kobietom i mężczyznom. Osoby uczulone na silikon mogą znaleźć modele z obniżoną jego ilością w taśmie podtrzymującej. Warto pamiętać o bezwzględnym zakazie pożyczania odzieży kompresyjnej od innych pacjentów. Tylko nowa, dopasowana do konkretnej osoby pończocha gwarantuje właściwy profil ucisku i chroni przed powstawaniem zakrzepów.

Na co uważać przy noszeniu pończoch?

Początkowe uczucie silnego ucisku na nogach jest całkowicie normalne i zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni. Aby terapia przebiegała bezpiecznie i skutecznie niwelowała obrzęk po operacji żylaków, pacjent musi jednak bacznie obserwować reakcje własnego organizmu. Przedłużone stosowanie ścisłej odzieży bez nadzoru medycznego może prowadzić do powikłań skórnych lub miejscowych zastojów krwi.

Przeciwwskazania i sygnały alarmowe

Zawsze należy zwracać uwagę na dolegliwości bólowe. Jeśli po założeniu odzieży pojawia się drętwienie, materiał wydaje się nienaturalnie ciasny lub, przeciwnie, zsuwa się z nogi, konieczna jest szybka konsultacja ze specjalistą w celu weryfikacji dopasowania. Istnieje też grupa schorzeń, w przypadku których kompresjoterapia stwarza realne zagrożenie dla zdrowia. Do najważniejszych przeciwwskazań należą:

• Niedrożność żył lub tętnic – upośledzony układ naczyniowy stanowi bezwzględną przeszkodę do stosowania zewnętrznego ucisku, który mógłby całkowicie zablokować przepływ.
• Niewydolność serca – intensywne wypychanie krwi z kończyn dolnych w kierunku klatki piersiowej może przeciążyć osłabiony mięsień sercowy.
• Septyczne zapalenie żył i obrzęk siniczny – ostre stany zapalne wymagają pilnej interwencji farmakologicznej, a fizyczny nacisk jedynie potęguje ból i uszkodzenia tkanek.
• Stany zapalne skóry – otwarte rany, owrzodzenia lub silne reakcje alergiczne wykluczają kontakt z obcisłym materiałem do czasu ich wyleczenia.

Komfort noszenia a stan skóry

Pończochy uciskowe po operacji żylaków muszą idealnie przylegać do kończyny, bez zagięć czy fałd. Miejscowe marszczenia materiału działają jak opaska uciskowa i tamują prawidłowe krążenie. Równie ważna jest profilaktyka dermatologiczna, zapobiegająca otarciom i szczypaniu w okolicach silikonowego paska podtrzymującego. Wymaga to wyrobienia nawyku systematycznego nawilżania nóg balsamem. Dobrze odżywiona skóra łatwiej znosi stały ucisk, a pończocha stabilnie trzyma się na miejscu.

Standardowy harmonogram zakłada noszenie pończoch od rana do wieczora. Zdejmowanie ich przed snem ułatwia tkankom oddychanie i regenerację. Zdarzają się jednak wyjątki: lekarz flebolog może zalecić pozostawienie wyrobów na noc, jeśli pacjent odczuwa wyraźną ciężkość nóg lub gdy ryzyko zakrzepicy oceniono jako wysokie.

Jak dbać o nogi po operacji żylaków?

Samo stosowanie kompresjoterapii stanowi fundament leczenia, jednak dopiero kompleksowa pielęgnacja kończyn pozwala osiągnąć trwałe rezultaty i ograniczyć ryzyko nawrotu schorzenia. Bezpośrednio po zabiegu, na przykład po usunięciu naczyń falą radiową, pacjent otrzymuje opatrunek uciskowy, który pozostaje na kończynie przez 24–48 godzin. W tym czasie operowana noga bywa obolała i zaczerwieniona. Warto wtedy sięgnąć po zamrożone okłady żelowe z apteki, pamiętając jednak, żeby nie trzymać zimna zbyt długo na skórze.

Aktywność fizyczna i powrót do pracy

Wczesne uruchomienie chorego odgrywa kluczową rolę w rekonwalescencji. Choć przez pierwszy tydzień należy prowadzić oszczędzający tryb życia, specjaliści zalecają częste, krótkie spacery trwające łącznie co najmniej godzinę dziennie. Zazwyczaj powrót do standardowej aktywności następuje już po dobie od opuszczenia kliniki. Zdolność do pracy pacjent odzyskuje w ciągu 1–3 tygodnie. Osoby zatrudnione na stanowiskach wymagających ciągłego stania otrzymują odpowiednio dłuższe zwolnienie lekarskie. Po 2–4 tygodniach, po konsultacji z lekarzem, można stopniowo wdrażać bardziej angażujące ćwiczenia, takie jak pływanie czy jazda na rowerze.

Codzienne nawyki zapobiegające nawrotom

Długofalowa troska o układ krążenia wymaga stałej modyfikacji stylu życia. Istotne jest unikanie czynników generujących zastoje żylne i dbanie o prawidłową masę ciała. Warto przestrzegać kilku sprawdzonych zasad:

• Ograniczenie skrajnych temperatur – długie, gorące kąpiele, wizyty w saunie czy solarium sprzyjają rozszerzaniu naczyń i zwiększają ryzyko obrzęków.
• Częsta zmiana pozycji – długotrwałe stanie lub siedzenie wymaga regularnych przerw, żeby pobudzić pompę mięśniową łydek.
• Właściwe obuwie – buty na wysokim obcasie negatywnie wpływają na biomechanikę chodu; zaleca się płaskie podeszwy, wspierane delikatnym masażem nóg.
• Elewacja kończyn – układanie stóp nieco wyżej podczas dziennego odpoczynku i snu grawitacyjnie ułatwia odpływ krwi w kierunku serca.
• Właściwa dieta – jadłospis bogaty w błonnik zapobiega zaparciom, które mogą niekorzystnie zwiększać ciśnienie w jamie brzusznej.

Ostatnim, lecz równie ważnym elementem rekonwalescencji są regularne wizyty kontrolne u specjalisty. Systematyczne monitorowanie postępów gojenia pozwala upewnić się, że wdrożone nawyki przynoszą oczekiwane rezultaty.

Jak pielęgnować pończochy uciskowe?

Odpowiednia pielęgnacja pończoch uciskowych pozwala utrzymać zaleconą klasę ucisku przez długi czas. Regularne czyszczenie zapewnia higienę, ale przede wszystkim zachowuje elastyczność włókien odpowiedzialnych za prawidłowy nacisk na naczynia krwionośne. Dbanie o tego typu wyroby wymaga przestrzegania kilku zasad prania i suszenia.

• Pranie ręczne – pończochy najlepiej czyścić w letniej wodzie z delikatnym detergentem, co zapobiega uszkodzeniom struktury materiału.
• Brak silnych środków chemicznych – wybielacze i płyny zmiękczające do tkanin niszczą elastan odpowiedzialny za działanie terapeutyczne, więc należy ich bezwzględnie unikać.
• Bezpieczne suszenie – mokre pończochy rozkłada się na płasko, z dala od grzejników i bezpośredniego słońca, rezygnując całkowicie z suszarek bębnowych.

Kompleksowe podejście obejmuje też troskę o skórę. Systematyczne nawilżanie nóg po wieczornym zdjęciu kompresji zapobiega podrażnieniom i ułatwia prawidłowe przyleganie materiału kolejnego dnia.

Kiedy nosić pończochy po zakończeniu leczenia?

Po zakończeniu aktywnego leczenia pończochy uciskowe odgrywają ważną rolę w profilaktyce nawrotów żylaków. Odpowiednia kompresja pomaga utrzymać efekty zabiegu, zapobiegając ponownemu poszerzaniu się osłabionych naczyń. Noszenie wyrobów uciskowych ogranicza też ryzyko powstawania trwałych przebarwień skórnych, które mogą pojawiać się w fazie gojenia. Na tym etapie kompresja stabilizuje układ żylny podczas codziennych obciążeń, takich jak praca w pozycji stojącej czy długotrwałe siedzenie.

U osób z zaawansowaną niewydolnością żylną długoterminowe wsparcie krążenia może trwać od kilku miesięcy do nawet 2 lata. Wymaga to ponownego doboru rozmiaru wyrobów, bo obwody kończyn maleją po ustąpieniu opuchlizny pooperacyjnej. Lekarz zazwyczaj zaleca wówczas niższą klasę ucisku, odpowiednią do stosowania w przewlekłej profilaktyce domowej.

Jak zakładać pończochy rano?

Odzież medyczną zakładaj natychmiast po przebudzeniu, najlepiej jeszcze przed opuszczeniem łóżka lub zaraz po porannej toalecie. Nogi odpoczywające w nocy mają najmniejszy obwód, co znacznie ułatwia naciągnięcie ścisłego materiału. Zbyt późne włożenie pończochy sprawia, że krew zaczyna spływać w dół kończyn, a narastający obrzęk utrudnia prawidłowe ułożenie dzianiny.

Jeśli masz trudności z manualnym naciągnięciem pończoch, z pomocą przychodzi tak zwany butler, czyli specjalny przyrząd ułatwiający zakładanie mocno uciskowych wyrobów. Podczas aplikacji zwracaj uwagę, żeby na powierzchni nóg nie tworzyły się fałdy ani zagniecenia. Nierównomiernie ułożona tkanina powoduje miejscowe zaburzenia przepływu krwi.

Poprawnie nałożona pończocha musi pozostać na ciele przez cały aktywny dzień. Zdejmij ją dopiero wieczorem, bezpośrednio przed snem, dając skórze czas na regenerację w nocy.

Jak spać po zabiegu żylaków?

Odpowiednie ułożenie ciała podczas snu usprawnia krążenie, co pozwala zredukować obrzęk po operacji żylaków i zmniejszyć dolegliwości bólowe. Najbardziej zalecana pozycja to leżenie na wznak, które ułatwia swobodny odpływ krwi z kończyn dolnych w kierunku serca. Nogi powinny znajdować się wyżej niż reszta tułowia, optymalnie 15–20 centymetrów powyżej poziomu klatki piersiowej.

Podczas przygotowań do snu warto zastosować się do kilku wytycznych:

• Odpowiednie podparcie kończyn – użyj klina ortopedycznego, dużych poduszek lub zwiniętego koca, dbając o to, żeby stabilizacja obejmowała całe łydki i stopy, a nie tylko pięty.
• Spanie na boku – stanowi akceptowalną alternatywę, zwłaszcza gdy ułożysz się na stronie przeciwnej do operowanego obszaru. Poduszka między kolanami pomoże utrzymać kręgosłup w naturalnej osi i zapewni dodatkowy komfort.
• Unikanie leżenia na brzuchu – taka pozycja zwiększa ucisk na naczynia krwionośne, co może nasilać zastoje i prowadzić do powikłań zakrzepowych.

Regularne zmiany ułożenia w ciągu nocy zapobiegają drętwieniu tkanek i wspomagają prawidłową cyrkulację. Jeśli mimo zachowania ostrożności odczuwasz nasilony dyskomfort, skonsultuj objawy z lekarzem prowadzącym terapię.

O co najczęściej pytania mnie pacjenci?

Jak długo nosi się pończochy uciskowe po operacji żylaków metodą laserową?

Po operacji laserowej żylaków (EVLT) pończochy uciskowe nosi się zwykle przez 2–4 tygodnie, a przez pierwsze 1–2 dni także w nocy. Taki schemat zmniejsza obrzęk, wspiera gojenie tkanek i ogranicza ryzyko zakrzepicy po mało inwazyjnym zabiegu. Lekarz może skrócić lub wydłużyć ten czas zależnie od wyniku kontroli, stopnia obrzęku i indywidualnego ryzyka powikłań.

Czym różni się pierwsza klasa ucisku od drugiej w rekonwalescencji pooperacyjnej?

Pierwsza klasa ucisku wywiera 18–21 mmHg, a druga 23–32 mmHg, więc II klasa jest mocniejsza i częściej stosowana bezpośrednio po zabiegach. Wybór zależy od etapu rekonwalescencji, obrzęku oraz zaleceń lekarza. Po operacji i skleroterapii zwykle zaczyna się od II klasy, a później przechodzi na I klasę, gdy opuchlizna wyraźnie się zmniejszy.

Jakie są najważniejsze przeciwwskazania do stosowania kompresjoterapii po zabiegach naczyniowych?

Do najważniejszych przeciwwskazań należą niedrożność tętnic obwodowych oraz zaawansowana niewydolność serca, ponieważ ucisk może pogorszyć dopływ krwi albo nadmiernie obciążyć serce. Kompresjoterapii nie stosuje się też przy otwartych ranach, aktywnych infekcjach skóry i ciężkich zaburzeniach krążenia tętniczego. Przed rozpoczęciem leczenia specjalista powinien wykluczyć te stany, aby terapia była bezpieczna.

Dlaczego prawidłowe mierzenie nogi rano jest kluczowe dla skuteczności pończoch medycznych?

Pomiary rano są kluczowe, ponieważ wtedy noga ma najmniejszy obwód, zwykle bez dziennego obrzęku, więc pończocha może być dobrana precyzyjnie. Tylko pomiar wykonany zaraz po przebudzeniu pozwala dopasować ucisk do anatomii i uniknąć sytuacji, w której wyrób jest za luźny po kilku godzinach chodzenia.

Jak dbać o pończochy uciskowe, aby nie straciły swoich właściwości leczniczych?

Aby zachować właściwości lecznicze, pończochy uciskowe należy prać ręcznie w letniej wodzie, najlepiej w temperaturze 30°C, z użyciem delikatnego detergentu. Takie postępowanie chroni włókna elastanu odpowiedzialne za stopniowany ucisk i wydłuża żywotność wyrobu. Nie używaj wybielaczy, płynów zmiękczających ani suszarki bębnowej, bo mogą osłabić materiał już po kilku praniach.

W jaki sposób bezpiecznie spać po operacji żylaków, aby zredukować obrzęk nóg?

Najbezpieczniej spać na wznak z nogami uniesionymi o 15–20 cm powyżej poziomu serca, ponieważ ułatwia to odpływ krwi i chłonki z operowanej kończyny. Taka pozycja zmniejsza nocny obrzęk i może przyspieszyć ustępowanie opuchlizny po zabiegu. Jeśli nie możesz spać na plecach, pozycja boczna na stronie nieoperowanej jest zwykle dopuszczalna.

Co zrobić, gdy pończochy uciskowe powodują drętwienie lub silny dyskomfort?

W przypadku drętwienia, silnego bólu lub narastającego dyskomfortu należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym, bo może to oznaczać zły rozmiar albo nieprawidłowe ułożenie materiału. Delikatne uczucie ciasnoty jest na początku normalne, ale drętwienie, sinienie skóry lub ból punktowy wymagają szybkiej oceny. Nie próbuj samodzielnie zmieniać klasy ucisku ani przycinać wyrobu.

Kiedy można bezpiecznie wrócić do aktywności fizycznej i pracy po usunięciu żylaków?

Do lekkiej aktywności, takiej jak spacery, można zwykle wrócić po 24 godzinach, a do pracy po 1–3 tygodniach, zależnie od rodzaju zabiegu i charakteru obowiązków. Osoby pracujące stojąco często potrzebują nawet 3 tygodni przerwy, a ćwiczenia bardziej obciążające, jak rower czy pływanie, zwykle wracają po 2–4 tygodniach po zgodzie lekarza.

Dlaczego lekarze zalecają noszenie pończoch uciskowych również po zakończeniu głównego leczenia?

Noszenie pończoch po zakończeniu leczenia pomaga ograniczyć nawroty żylaków, stabilizuje efekt zabiegu i zmniejsza ryzyko przebarwień skóry pooperacyjnej. Kompresja wspiera krążenie podczas stania i siedzenia, a u osób z przewlekłą niewydolnością żylną może opóźniać pojawianie się nowych zmian. U pacjentów wysokiego ryzyka taka profilaktyka trwa zwykle od kilku miesięcy do nawet 2 lat.